دانشجوی کارشناسی ارشد میکروب‌شناسی پزشکی دانشگاه تشریح کرد؛ مقاومت آنتی‌بیوتیکی، تهدیدی فزاینده برای اثربخشی درمان عفونی

1405/08/30
تعداد بازدید :236

پیام مرتضایی شیراز، دانشجوی کارشناسی ارشد میکروب‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، با تشریح سازوکارهای مولکولی ایجاد و انتشار مقاومت آنتی‌بیوتیکی، بر اهمیت تشخیص دقیق آزمایشگاهی، مصرف منطقی داروها و مشارکت همگانی در مقابله با این چالش مهم سلامت عمومی تأکید کرد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، پیام مرتضایی شیراز در تشریح ابعاد علمی و بالینی مقاومت آنتی‌بیوتیکی اظهار کرد: آنتی‌بیوتیک‌ها از مهم‌ترین دستاوردهای پزشکی و ابزارهای اساسی درمان عفونت‌های باکتریایی هستند، اما مصرف غیرضروری و نادرست آن‌ها می‌تواند زمینه انتخاب و گسترش باکتری‌های مقاوم را فراهم کرده و اثربخشی درمان‌های ضدباکتریایی را با تهدید جدی مواجه سازد.

وی با اشاره به گزارش جهانی سازمان جهانی بهداشت در سال ۲۰۲۵ افزود: بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۳، حدود یک مورد از هر شش عفونت باکتریایی تأییدشده آزمایشگاهی در جهان، نسبت به آنتی‌بیوتیک‌های مورد بررسی مقاوم بوده است؛ آماری که اهمیت تقویت نظام‌های مراقبت، تشخیص و مدیریت مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها را نشان می‌دهد.

این دانشجوی کارشناسی ارشد میکروب‌شناسی پزشکی با تشریح مفهوم مقاومت آنتی‌بیوتیکی بیان کرد: در این پدیده، برخلاف تصور رایج، بدن انسان نسبت به آنتی‌بیوتیک مقاوم نمی‌شود، بلکه باکتری‌ها توانایی بقا و تکثیر در حضور داروهایی را پیدا می‌کنند که در شرایط معمول باید رشد آن‌ها را مهار کنند یا از بین ببرند.

مرتضایی شیراز توضیح داد: مقاومت می‌تواند به‌صورت ذاتی در برخی گونه‌های باکتریایی وجود داشته باشد یا در نتیجه جهش‌های ژنتیکی و کسب ژن‌های مقاومت ایجاد شود. مصرف آنتی‌بیوتیک با اعمال فشار انتخابی، باکتری‌های حساس را مهار می‌کند و به باکتری‌های مقاوم فرصت بقا و تکثیر می‌دهد.

وی انتقال افقی ژن را یکی دیگر از مسیرهای مهم انتشار مقاومت دانست و افزود: ژن‌های مقاومت می‌توانند از طریق سه سازوکار اصلی شامل کونژوگاسیون، ترانسفورماسیون و ترانسداکشن میان باکتری‌ها منتقل شوند. بنابراین، گسترش مقاومت تنها به تکثیر باکتری‌های مقاوم محدود نیست و تبادل اطلاعات ژنتیکی میان باکتری‌ها نیز در این فرایند نقش مهمی دارد.

وی در ادامه با تأکید بر ضرورت تشخیص صحیح منشأ عفونت‌ها اظهار کرد: آنتی‌بیوتیک‌ها ساختارها و فرایندهای اختصاصی باکتری‌ها را هدف قرار می‌دهند و بر ویروس‌ها اثری ندارند؛ ازاین‌رو بیماری‌هایی مانند سرماخوردگی، آنفلوانزا و کووید ۱۹ که منشأ ویروسی دارند، با آنتی‌بیوتیک درمان نمی‌شوند. حتی تغییر رنگ ترشحات بینی به زرد یا سبز نیز به‌تنهایی نشانه عفونت باکتریایی نیست و تشخیص عفونت ثانویه باکتریایی باید بر اساس ارزیابی پزشکی انجام شود.

این دانشجوی دانشگاه علوم پزشکی کردستان با اشاره به نقش آزمایشگاه‌های میکروب‌شناسی در شناسایی باکتری‌های مقاوم تصریح کرد: کشت و شناسایی باکتری، روش انتشار دیسک یا دیسک دیفیوژن و تعیین حداقل غلظت مهارکنندگی رشد باکتری (MIC)، از جمله روش‌های مهم ارزیابی حساسیت آنتی‌بیوتیکی هستند که نتایج آن‌ها در کنار اطلاعات بالینی بیمار، به پزشک در انتخاب درمان مناسب کمک می‌کند.

وی خاطرنشان کرد: تفسیر نتایج آزمون‌های حساسیت آنتی‌بیوتیکی باید بر اساس استانداردهای معتبر آزمایشگاهی انجام شود؛ چراکه تشخیص دقیق و تعیین الگوی مقاومت باکتریایی، از پایه‌های اساسی انتخاب درمان هدفمند و مدیریت صحیح عفونت‌هاست.

مرتضایی شیراز با اشاره به پیامدهای بالینی مقاومت آنتی‌بیوتیکی اظهار کرد: کاهش گزینه‌های درمانی مؤثر، افزایش احتمال شکست درمان، طولانی‌تر شدن دوره بیماری و بستری، افزایش هزینه‌های مراقبت پزشکی و بالا رفتن خطر عوارض و مرگ‌ومیر از مهم‌ترین پیامدهای این پدیده هستند. همچنین گسترش عفونت‌های مقاوم می‌تواند کنترل عفونت در جراحی‌های پیچیده، پیوند اعضا و درمان‌های سرکوب‌کننده سیستم ایمنی را با دشواری بیشتری مواجه کند.

وی در تشریح راهکارهای پیشگیری از گسترش مقاومت آنتی‌بیوتیکی گفت: مقابله با این چالش تنها بر عهده پزشکان و متخصصان آزمایشگاه نیست و همه افراد جامعه در آن نقش دارند. پرهیز از مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها، استفاده از این داروها صرفاً در صورت تجویز و ضرورت پزشکی، رعایت مقدار، فاصله زمانی و مدت درمان تعیین‌شده و خودداری از مصرف داروهای باقی‌مانده از درمان‌های قبلی، از مهم‌ترین اصول مصرف مسئولانه آنتی‌بیوتیک‌هاست.

وی همچنین رعایت بهداشت دست، پیشگیری از انتقال عفونت‌ها و دریافت واکسن‌های توصیه‌شده را از اقدامات مؤثر در کاهش ابتلا به بیماری‌های عفونی و در نتیجه کاهش نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها عنوان کرد.

این دانشجوی کارشناسی ارشد میکروب‌شناسی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی کردستان در پایان تأکید کرد: حفظ اثربخشی آنتی‌بیوتیک‌ها نیازمند همکاری مردم، پزشکان، داروسازان، متخصصان آزمایشگاه و نظام سلامت است. تشخیص صحیح، تجویز منطقی، پایش مستمر الگوهای مقاومت و ارتقای آگاهی عمومی، از مهم‌ترین ارکان مقابله با این تهدید جهانی به شمار می‌روند؛ چراکه حفاظت از اثربخشی آنتی‌بیوتیک‌ها، مسئولیتی مشترک در قبال سلامت نسل‌های آینده است.

سامانه های دانشگاه