عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی ایران با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت حوادث و بلایا، گفت: کاهش خطر، آمادگی، پاسخ و بازسازی نباید به‌صورت جداگانه دیده شوند؛ بلکه نظام سلامت نیازمند مدیریت یکپارچه خطر، همکاری بین‌بخشی، تصمیم‌گیری مبتنی بر داده و سرمایه‌گذاری مستمر بر تاب‌آوری است.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، دکتر حمیدرضا خانکه، عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی ایران و رئیس مرکز تحقیقات و گروه آموزشی سلامت در حوادث و بلایا دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، در سمینار «تاب‌آوری نظام سلامت در حوادث و بلایا؛ با تأکید بر تاب‌آوری بیمارستان»، با تشریح روندهای جهانی حوادث و رویکردهای نوین مدیریت خطر، بر ضرورت حرکت از مدیریت سنتی بحران به سمت مدیریت یکپارچه خطر حوادث و بلایا تأکید کرد.

وی با اشاره به اینکه حوادث و بلایا اگرچه اجتناب‌ناپذیرند، اما بخش قابل‌توجهی از پیامدهای آنها قابل پیشگیری و کاهش است، اظهار کرد: توسعه نظام‌های هشدار زودهنگام، زیرساخت‌های ایمن، آمادگی و پاسخ هماهنگ و تقویت تاب‌آوری جوامع، نقش مهمی در کاهش آثار حوادث دارد.

خانکه، تاب‌آوری را ظرفیت یک نظام، جامعه یا سازمان برای مقاومت، جذب، سازگاری، تحول و بازگشت مؤثر به عملکردهای اساسی پس از مواجهه با مخاطرات دانست و افزود: تاب‌آوری زمانی معنا پیدا می‌کند که حفظ و بازگرداندن کارکردهای حیاتی، هم‌زمان با مدیریت خطر و کاهش آسیب‌پذیری دنبال شود.

آسیب‌پذیری نظام سلامت ایران در برابر حوادث

عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی ایران با اشاره به وضعیت خطرپذیری کشور، از زلزله، سیل، موج‌های گرما، خشکسالی، گردوغبار، حوادث ترافیکی و همچنین مخاطرات فناورانه از جمله حوادث صنعتی و نشت مواد شیمیایی به‌عنوان بخشی از تهدیدهای مهم پیش‌روی ایران نام برد.

وی همچنین با اشاره به تجربه‌های گذشته، بر آسیب‌پذیری زیرساخت‌های درمانی در برابر حوادث تأکید کرد و گفت: آسیب‌دیدن بیمارستان‌ها و اختلال در ارائه خدمات درمانی می‌تواند خودِ نظام سلامت را به یکی از بخش‌های آسیب‌پذیر در زمان بحران تبدیل کند.

خانکه، تقویت ایمنی بیمارستان‌ها، توسعه ظرفیت پاسخ، بهبود هماهنگی و تقویت زنجیره تأمین را از الزامات تداوم خدمات سلامت در شرایط اضطراری عنوان کرد و بر ضرورت توجه جدی به ایمنی مراکز درمانی تأکید داشت.

ضرورت عبور از مدیریت جزیره‌ای حوادث

وی با اشاره به چالش‌هایی همچون هماهنگی ناکافی بین‌بخشی، ادغام نشدن کامل سلامت در برنامه‌های کاهش خطر و سازگاری با تغییرات اقلیمی، ضعف در ایمنی بیمارستان‌ها، ارتباط ناکافی سامانه‌های هشدار زودهنگام با داده‌های سلامت و محدودیت ذخایر و زنجیره تأمین، گفت: پاسخ مؤثر به حوادث نیازمند یک رویکرد یکپارچه و فرابخشی است.

خانکه تصریح کرد: در رویکرد جدید، پیشگیری، آمادگی، پاسخ و بازسازی باید در تمام سطوح نظام مدیریت خطر به یکدیگر متصل باشند تا ضمن حفاظت از جان مردم، تداوم خدمات سلامت و دستاوردهای توسعه نیز تضمین شود.

«بیمارستان ایمن» باید از یک شعار به یک برنامه عملیاتی تبدیل شود

وی یکی از محورهای مهم مدیریت خطر در نظام سلامت را ایمنی بیمارستان‌ها دانست و پیشنهاد کرد برنامه ملی بیمارستان‌های ایمن با استفاده از شاخص‌های استاندارد ارزیابی ایمنی بیمارستان توسعه یابد و مراکز پرخطر نسبت به ارتقای ایمنی یا در صورت ضرورت جابه‌جایی، تعیین تکلیف شوند.

خانکه همچنین بر استقرار نظام مدیریت حوادث در بیمارستان‌ها، آموزش مستمر کارکنان و اجرای منظم مانورها برای افزایش آمادگی تأکید کرد.

از هشدار زودهنگام تا تقویت مراقبت‌های اولیه

عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی ایران، ایجاد سامانه ملی هشدار زودهنگام چندمخاطره‌ای برای سلامت را از دیگر ضرورت‌های این حوزه برشمرد و گفت: اتصال داده‌های سلامت به اطلاعات اقلیمی، هواشناسی و محیطی می‌تواند زمینه پیش‌بینی بهتر مخاطرات و اتخاذ اقدامات پیشگیرانه را فراهم کند.

وی همچنین بر ایجاد ذخایر راهبردی دارو، واکسن، تجهیزات حفاظت فردی و سوخت، تقویت بیمارستان‌های صحرایی و درمانگاه‌های سیار، افزایش ظرفیت مراقبت‌های ویژه و اکسیژن و تقویت نظام ارجاع بین‌استانی تأکید کرد.

خانکه، شبکه بهداشت و مراقبت‌های اولیه را یکی از ظرفیت‌های مهم کشور برای کاهش خطر و افزایش تاب‌آوری دانست و بر آموزش نیروهای این حوزه، تجهیز مراکز سلامت به امکانات اضطراری و استفاده از ظرفیت شبکه برای آموزش و ارتباطات خطر تأکید کرد.

جامعه، حلقه مهم تاب‌آوری

وی با تأکید بر اینکه تاب‌آوری تنها با توسعه تجهیزات و زیرساخت‌ها محقق نمی‌شود، مشارکت جامعه و ارتباطات خطر را از ارکان مدیریت نوین حوادث عنوان کرد و گفت: استفاده از رسانه‌های جمعی، مساجد، رادیو و شبکه‌های اجتماعی، در کنار مشارکت داوطلبان، سازمان‌های مردم‌نهاد و رهبران محلی، می‌تواند آمادگی جامعه را در برابر حوادث افزایش دهد.

خانکه همچنین خواستار توجه ویژه به گروه‌های در معرض خطر، از جمله سالمندان، افراد دارای معلولیت، جوامع روستایی و سایر گروه‌های آسیب‌پذیر شد و بر ضرورت تضمین تداوم مراقبت از بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن در شرایط بحران تأکید کرد.

مدیریت خطر؛ بخشی از مسیر توسعه

وی در ادامه با تشریح رویکردهای نوین مدیریت خطر، مدیریت یکپارچه خطر، رویکرد چندمخاطره‌ای، همکاری بین‌بخشی، مشارکت جامعه، تمرکز بر پیشگیری و کاهش خطر، استفاده از علم و فناوری، حکمرانی و تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را از مؤلفه‌های اصلی این رویکرد برشمرد.

خانکه با تأکید بر ضرورت پیوند مدیریت خطر با برنامه‌های توسعه، خاطرنشان کرد: توسعه پایدار زمانی می‌تواند ماندگار باشد که در برابر خطرات و حوادث نیز تاب‌آور باشد و برنامه‌های توسعه، سرمایه‌گذاری و تصمیم‌گیری‌های کلان از ابتدا با در نظر گرفتن مخاطرات انجام شوند.

وی در جمع‌بندی سخنان خود، سرمایه‌گذاری بر کاهش خطر و تاب‌آوری، تقویت حکمرانی و چارچوب‌های قانونی، توانمندسازی جوامع محلی، توسعه رویکردهای چندمخاطره‌ای و چندبخشی و استفاده از داده و فناوری برای تصمیم‌گیری را از مهم‌ترین الزامات ارتقای مدیریت خطر حوادث و بلایا عنوان کرد.