دبیر علمی سمینار «تاب‌آوری نظام سلامت و حوادث و بلایا» در دانشگاه علوم پزشکی کردستان، با تشریح رویکردهای نوین در حوزه ایمنی، آمادگی و تاب‌آوری بیمارستان‌ها، بر ضرورت تغییر نگاه از مدیریت مبتنی بر یک حادثه خاص به مدیریت مبتنی بر خطر و تمامی مخاطرات تأکید کرد.

به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی کردستان، دکتر آروین برزنجی، دبیر علمی سمینار «تاب‌آوری نظام سلامت و حوادث و بلایا» در دانشگاه در سمینار یک‌روزه «تاب‌آوری نظامسلامت در حوادث و بلایا» که با حضور دکتر شعله شاه‌غیبی، رئیس دانشگاه، دکتر حمیدرضا خانکه، استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، دکتر مهرداد فرجی، مدیرگروه HSE و معاونان دانشگاه در سالن ابن‌سینا برگزار شد، با اشاره به اینکه بیمارستان‌ها از دارایی‌های حیاتی هر جامعه محسوب می‌شوند، اظهار کرد: بیمارستان آخرین پناهگاه مردم در زمان حوادث است و در حالی که اورژانس پیش‌بیمارستانی خط مقدم پاسخ به حوادث محسوب می‌شود، بیمارستان ستون فقرات پاسخ نظام سلامت است.

دکتر برزنجی افزود: بیمارستان‌ها به دلیل ساختار پیچیده و گسترده خود، از مهم‌ترین و پرهزینه‌ترین مجموعه‌های نظام سلامت هستند و آسیب به آنها علاوه بر خسارت به سرمایه‌گذاری‌ها، می‌تواند بر ارائه خدمات، ارتباط اجتماعی و امید جامعه تأثیرگذار باشد.

دبیر علمی سمینار تاب‌آوری نظام سلامت و حوادث و بلایا ادامه داد: بیمارستان در زمان وقوع شرایط اضطراری با یک پارادوکس مواجه می‌شود؛ از یک سو تقاضا برای دریافت خدمات افزایش پیدا می‌کند و از سوی دیگر ممکن است ظرفیت بیمارستان تحت تأثیر حادثه کاهش یابد.

وی گفت: پرسش اصلی این است که چگونه بیمارستان می‌تواند ضمن حفظ عملکرد خود، در شرایطی که نیازها افزایش یافته و ظرفیت‌ها ممکن است تحت تأثیر قرار گرفته باشند، به ارائه خدمات ادامه دهد.

دکتر برزنجی با بیان اینکه مفهوم تاب‌آوری بیمارستان فراتر از مقاومت در برابر یک حادثه است، تصریح کرد: بیمارستان تاب‌آور باید بتواند اثرات شوک واردشده را جذب کند، پاسخ مناسب به شرایط داشته باشد، عملکردهای حیاتی خود را در زمان بلایا حفظ کند، به وضعیت پیش از حادثه بازگردد و در صورت ضرورت، خود را متحول و با شرایط جدید سازگار کند.

وی افزود: تاب‌آوری به معنای نبود اختلال نیست، بلکه به این معناست که بیمارستان بتواند ظرفیت سازگاری با چالش‌ها و تغییرات جدید را در سطوح مختلف سیستم ایجاد کرده و ارائه خدمات با کیفیت را حفظ و حتی ارتقا دهد.

 تغییر رویکرد از حادثه‌محوری به خطرمحوری

دبیر علمی سمینار با اشاره به تغییر رویکردهای ارزیابی بیمارستان‌ها گفت: در گذشته بیشتر بر ایمنی سازه‌ای و غیرسازه‌ای و عملکرد بیمارستان تمرکز می‌شد، اما امروز رویکردها به سمت ارزیابی میزان توانایی بیمارستان برای حفظ عملکرد و ارائه خدمات در زمان حوادث و بلایا حرکت کرده است.

دکتر برزنجی ادامه داد: در رویکردهای جدید، علاوه بر زیرساخت‌ها، ظرفیت نیروی انسانی، تاب‌آوری سازمانی، توان سازگاری با شرایط جدید و قابلیت یادگیری از تجربه‌های گذشته نیز مورد توجه قرار می‌گیرد.

وی تأکید کرد: تمرکز از رویدادمحوری به سمت خطرمحوری تغییر کرده است؛ به این معنا که برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات نظام سلامت باید مبتنی بر خطر و تمامی مخاطرات باشد و تنها برای یک حادثه خاص برنامه‌ریزی نشود.

 ضرورت مشارکت مردم در مدیریت بحران

دکتر برزنجی با تأکید بر ضرورت توجه به آسیب‌پذیری‌ها، نیازمندی‌ها و ظرفیت‌های موجود اظهار کرد: به جای اینکه تمام مسئولیت مدیریت بحران به یک گروه خاص واگذار شود، باید مسئولیت میان بخش‌های مختلف نظام سلامت و مردم تقسیم شود.

وی افزود: مردم باید در کنار نظام سلامت قرار گیرند و در برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات مرتبط با حوادث و بلایا نقش داشته باشند.

 چارچوب جدید تاب‌آوری بیمارستان‌ها

دبیر علمی سمینار با اشاره به چارچوب ارزیابی بیمارستان که در سال ۲۰۲۲ توسط دفتر منطقه‌ای سازمان جهانی بهداشت معرفی شده است، گفت: این چارچوب تلاش کرده رویکرد سنتی ایمنی و آمادگی بیمارستان‌ها را به سمت رویکرد جامع‌تر تاب‌آوری تغییر دهد.

وی بیان کرد: در این چارچوب، فضا و زیرساخت فیزیکی، نیروی انسانی و تجهیزات مورد استفاده، در کنار راهبردها و خدمات بیمارستانی و سیستم‌های پشتیبان مورد توجه قرار گرفته‌اند.

دکتر برزنجی افزود: اطلاعات، ارتباطات و رهبری مناسب نیز از مؤلفه‌های مهم این چارچوب هستند و برای عملکرد مناسب بیمارستان در زمان بحران، هماهنگی میان سازمان‌های مختلف درون نظام سلامت و سایر سازمان‌ها ضروری است.

 کاهش آسیب‌پذیری و افزایش ظرفیت‌ها؛ محور تاب‌آوری

وی با اشاره به ظرفیت‌های اصلی تاب‌آوری بیمارستان‌ها خاطرنشان کرد: کاهش آسیب‌پذیری و افزایش ظرفیت‌ها در مراحل مختلف چرخه مدیریت خطر حوادث، از پیشگیری و کاهش اثرات گرفته تا آمادگی، پاسخ و بازیابی، باید مورد توجه قرار گیرد.

دبیر علمی سمینار تأکید کرد: هدف نهایی تاب‌آوری، حفظ عملکرد بیمارستان، تداوم ارائه خدمات با کیفیت و دسترسی تمامی افراد، به‌ویژه افراد آسیب‌پذیر و دارای شرایط خاص، به خدمات سلامت است.

بیمارستان‌های آینده باید ایمن، پایدار و هوشمند باشند

دکتر برزنجی با اشاره به ویژگی‌های جدید بیمارستان‌های تاب‌آور گفت: بیمارستان‌های آینده علاوه بر ایمن بودن، باید پایدار و هوشمند باشند و در برنامه‌ریزی و ساخت آنها، تغییرات اقلیمی نیز مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: تغییرات اقلیمی می‌تواند بر زیرساخت‌ها و نحوه عملکرد بیمارستان‌ها تأثیر بگذارد؛ بنابراین استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، از جمله انرژی خورشیدی، و توجه به مدیریت انرژی و تداوم فعالیت بیمارستان باید در برنامه‌ریزی‌ها مورد توجه قرار گیرد.

دکتر برزنجی همچنین بر ضرورت توجه به افراد دارای شرایط خاص و افراد دارای معلولیت در برنامه‌ریزی‌های بیمارستانی تأکید کرد و گفت: برنامه‌ریزی برای ارائه خدمات به این افراد در زمان حوادث و بلایا باید بخشی از برنامه‌های تاب‌آوری بیمارستان‌ها باشد.

وی در پایان با تأکید بر پویایی مفهوم تاب‌آوری اظهار کرد: چارچوب‌های ارزیابی باید در تمام مراحل چرخه مدیریت خطر، از پیشگیری تا بازیابی، قابلیت استفاده داشته باشند و ابزارهای ارزیابی نیز متناسب با شرایط پیش از حادثه، حین حادثه و پس از آن طراحی و مورد استفاده قرار گیرند.